Erlend tungumál í íslenskum fjölmiðlum

Erlend tungumál í íslenskum fjölmiðlum

Erindi flutt á málþingi sem haldið var í tilefni Evrópska tungumáldagsins, nóvember 2005

Bogi Ágústsson, yfirmaður fréttasviðs Ríkisútvarpsins

Málstefna Ríkisútvarpsins
 

  • Ríkisútvarpið skal samkvæmt lögum efla íslenska tungu og menningu. Útvarpsráð telur að stofnunin hafi mikilvægu fræðslu- og uppeldishlutverki að gegna á þessu sviði.
  • Allt málfar í Ríkisútvarpinu á að vera til fyrirmyndar, og allt sem frá stofnuninni kemur, á vandaðri íslensku, flutt með góðum framburði.
  • Erlend orð sem ekki verður komist hjá að nota, ber að samræma lögum íslenskrar tungu, eftir því sem fært þykir og góð venja býður.

Um einstök atriði
 

  1. Vandað mál er markvisst og felst í góðu orðavali, réttum beygingum, eðlilegri orðskipan, skýrri hljóðmótun, réttum áherslum og eðlilegu hljómfalli samfellds máls.  Starfsmenn Ríkisútvarpsins eiga að leggjast á eitt til að málfar í útvarpi og sjónvarpi sé til fyrirmyndar.
  2. Þeir sem vinna að dagskrárgerð, skulu jafnan gæta þess að málfar sé vandað og svo auðugt sem skynsamlegt er eftir aðstæðum.  Þeir bera ábyrgð á að texti sá sem flytjandi fær í hendur, sé réttur og fullnægi þessum skilyrðum. 
  3. Flytjendum dagskrárefnis ber að vanda framburð sinn og flutning á alla lund.  Þeir eiga að gæta þess eftir mætti að málfar textans fullnægi ofangreindum skilyrðum.  Málvillur eiga þeir að leiðrétta en mega ekki breyta málfari að öðru leyti án samráðs við ábyrgðarmann textans.  Verkstjóra ber að sjá um að hlutaðeigandi starfsmaður dagskrár fái hið fyrsta upplýsingar um vangá sem hann hefur gert sig sekan um í þessu efni. 
  4. Aðsent efni á að fullnægja eðlilegum kröfum um málfar. 
  5. Auglýsingar skulu vera á gallalausri íslensku og fluttar með góðum framburði.  Ef sérstök ástæða er til, getur útvarpsstjóri þó leyft að sungið sé eða talað á erlendu máli í auglýsingu. 
  6. Ríkisútvarpinu ber stöðugt að gefa starfsmönnum sínum kost á að auðga íslenskukunnáttu sína og bæta málfar sitt og framsögn, bæði á námskeiðum og með einstaklingsfræðslu.  Starfsmönnum er skylt að nýta sér slíka fræðslu ef málfarsráðunautur telur það nauðsynlegt. Málfarsráðunautur hefur umsjá með þessari starfsemi stofnunarinnar.
  7. Málfarsráðunautur eða annar sérfróður maður á að vera starfsmönnum á fréttastofum, auglýsingastofum og öðrum slíkum vinnustöðum Ríkisútvarpsins til halds og trausts, meðal annars með það að lesa yfir handrit fyrir útsendingu eftir því sem unnt er. 
  8. Forðast skal útlent mál í efni sem samið er til flutnings í Ríkisútvarpinu, en þegar ekki verður hjá því komist, svo sem í fréttum, viðtölum við útlendinga og svo framvegis, ber jafnan að flytja eða sýna íslenska þýðingu samtímis nema bein ástæða sé til annars. 
  9. Sjónvarpsefni sem ætlað er börnum og unglingum sérstaklega, skal flutt á íslensku eftir því sem kostur er. 
  10. Sérnöfn úr erlendum málum ber að fara með í samræmi við góða íslenska málhefð. Ríki, lönd, borgir, héruð, höf, fljót, fjöll og annað slíkt ber að nefna hefðbundnum íslenskum heitum, ef þau eru til, svo sem Hjaltland (ekki Shetland), Kaupmannahöfn eða Höfn (ekki Köbenhavn né Köben), Björgvin (ekki Bergen), Saxelfur (ekki Elbe né Elba).  Sé þessa ekki kostur ber að nota eftir því sem unnt er þau heiti sem íbúar viðkomandi landa tíðka sjálfir, svo sem Nuuk (ekki Godthåb), München (ekki Munich), Nice (ekki Nizza), Westfalen (ekki Westphalia). 
  11. Heiti á útlendum mönnum skal fara með að hætti viðkomandi þjóðar eftir því sem unnt er, nema íslensk hefð sé fyrir öðru, eins og er um mörg heiti erlendra þjóðhöfðingja sem erfa ríki, og heiti páfa.  Heiti stofnana, hljómsveita, listaverka og þess háttar er rétt að íslenska þegar fært þykir, og gæta þá samræmis eftir því sem unnt er. 
  12. Skammstafanir sem engum beygingum taka, fara illa í mæltu máli í stað nafna á samtökum, fyrirtækjum og stofnunum.  Þær skal forðast.  Rétt er að nota óstytt heiti í upphafi frásagnar en síðan stytt heiti sem lýtur lögmálum tungunnar, fremur en skammstöfun, svo sem Sambandið fyrir SÍS, Alþýðusambandið fyrir ASÍ, Bandalagið fyrir BSRB og svo framvegis. 
  13. Útvarpsráð vekur athygli á einhliða áhrifum enskrar tungu á íslenskt mál um þessar mundir og telur að bregðast verði við með markvissum hætti, meðal annars í starfsemi Ríkisútvarpsins. 
  14. Í Ríkisútvarpinu skulu að staðaldri vera fræðsluþættir um íslenskt mál og notkun þess.
Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is